تاریخچه گلدوزی در ایران

گلدوزی های ایران در اوایل قرن چهارم بافته شده است؛ در طول تاریخ آنها به عنوان شاهکار در هنر در نظر گرفته شده است و بعدها توسط بزرگان وثروتمندان در سراسر جهان جستجو شده است. یک گلدوزی ایرانی به نام «پازیریک بارو» به قرن چهارم یا پنجم برمیگردد.

گلدوزی ها و سوزن دوزی های ایرانی همواره برای بیگانگان و مهاجران خارجی جذابیت زیادی داشته است.
بطوری که بسیاری از این آثار در کلیساها، موزه ها، مجموعه های خارجی نگه داری می شود که نشان دهنده ذوق و سلیقه ایرانیان در ادوار تاریخ است. جامه های ثروتمندان بر روی نقش برجسته های تخت جمشید حاکی از رواج گلدوزی در آن زمان می باشد. گفته شده است این تزیینات روی لباسهای نگهبانان و نجیب زادگان شوش و تخت جمشید سکمه دوزی می باشد.

اسکندرچنان از شکوه وزیبایی گلدوزی های ایران به شگفت آمد که نمونه هایی از آنها را برای مهمان هایش فرستاد. خوشبختانه نمونه های بسیار زیبا و عالی گلدوزی این دوره از کشفیات پازیریک بدست آمده است. جامه های زیبا و آرسته ای که در حجاری های طاق بستان نقش شده است یاد آور آن است که هنگامی که هراکلیوس در سال 628 پس از میلاد دستگرد را گشود و غارت کرد از جمله غنایم گرانبهای او قالی ها وزری دوزی ها و کفپوشهای جواهر نشان و آراسته و فلزات گرانبهای بود.

در ایران نقش زدن بر پارچه و لباس از قدیم مرسوم بود. در طابوت سنگی اسکندر که در موزه استانبول نگهداری می شود، ایرانیان شلوارهایی با پارچه هایی زیبا پوشیده اند که طرح دار و گاهی نقشهایی از گلها دارند. گلدوزی در دوره صفویه به شکوفایی رسید به نحوی که هنرمندان روم شرقی (امپراطوری بیزانس) طرحهای ایرانی را بر لباسهای فاخر نقش می زدند. حتی ریشه عنصرهای اصلی گلدوزی امروزی نیز به ایران باز می گردد که از راه کشورهای ساحل دریای مدیترانه به ایتالیا و اسپانیا رفته و بعدها در سرزمینهای دیگر مورد توجه قرار گرفته است.

این هنر در حوالی قرن چهار میلادی از بیزانس به اروپا رفت و شکل خاص اروپایی را پیدا کرده و در کلیساها و لباسهای کشیش ها و اسقف ها به کار گرفته شد و در واقع دیرها و کلیساها محل عمده تهیه قطعات گلدوزی شدند و به تدریج در سطح روستاها و شهرها کارگاه هایی برای این هنر به وجود آمد. در آغاز قرن 13 میلادی جنگ جویان صلیبی با دستاوردهای خود از شرق به غرب رفتند و نمونه های بارزی از گلدوزی های شرقی را با خود بردند و تنوع رنگهای این گلدوزیها نگاههای اهل ذوق را خیره کرد و روز به روز بر تقاضا ایشان افزوده گردیده است. در این زمان نوع دیگری از گلدوزی به نمام اپلکه یا تکه دوزی که ظاهرا محل ابدای آن ایران بوده است پدید آمد. و آنها نشانهای خانوادگی را گلدوزی و بر روی لباسها نصب می کردند.

حدس می زنند که گلدوزی ایران از زمان باستان حداقل از دوران امپراطوری ساسانیان موجود بوده است. بر اساس طرح های زیادی که بر روی مجسمه های سنگی و ظروف نقره ای آن دوران قابل مشاهده است و توسط پروفسور ارنست هرزفیلد دسته بندی شده است.

گردی ها، حیوانات و دیگر موتیف های آشنا از هنر ساسانیان که همچنین در الگوهای مجسمه ها استفاده شده اند نشانگر گلدوزی هستند.

اولین تکه گلدوزی فیزیکی ایرانی از دوره امپراطوری سلجوقیان است. یک الگوی چینی شکل قوی که طرح آنرا تحت تاثیر قرار داده است را تشکیل می دهد.
گلدوزی قابلیت اضافه کردن رنگ، بافت و غنا به یک تکه پارچه است برای اینکه شکل و زیباشناختی را افرایش دهد. گلدوزی پارسی که با احترام به منشاء و اصل آن یک تاریخچه کاملا سفر کرده دارد معمولا بر روی ساری ها انجام شده است.

سیلوئت های مختلف (سیلوئت نمای کلی لباس است) برای مهمانی پوشیده می شوند و همچنین بررسی شده تا یک پوشش لازم برای مهمانی پیدا شود. گلدوزی پارسی از کوک های ساتن برای خلق موتیف استفاده می کردند. معمولا به وسیله نخ های سفید در برابر پارچه های با زمینه تیره انجام می شده است که بیشتر خودش را نشان بدهد.

طبق یافته های آماری بیشتراستفاده کنندگان این طرح ها را دوست داشتند و علاقه مند به پوشیدن آن بودند. مخاطبین ادغام گلدوزی پارسی و گاتا با سیلوئت های جدید را دوست داشتند. طراحی و توسعه گلدوزی پارسی و گاتا در پوشش مهمانی در ساری های ابریشمی و یا پارچه های توری استفاده شده می شده. این نوع از رشد طراحی خلاقانه در بقای گلدوزی های سنتی هندوستان از طریق استفاده آنها در سیلوئت های جدید و در ترکیبهای گلدوزی مختلف مشارکت داشته است.

گلدوزی در سراسر دنیا برای آراستن منسوجات استفاده می شود. گلدوزی پارسی یک گلدوزی است که از ایران منشاء گرفته و به هندوستان در زمانی که پارسی ها به هندوستان مهاجرت کردند انتقال یافته است. گلدوزی پارسی بر روی گاراهای پارسی و همچنین آنگرخا و سایر لباسهای سنتی انجام می شده است. (آنگرخا لباس تابستانی هندی است.)

گلدوزی یک نوع از هنر است که برای تزیین لباسها توسط کار با سوزن به وسیله خلق طرح های شگفت انگیز توسط انواع نخ های مختلف انجام می شود. گلدوزی همچنین می تواند به عنوان هنر استفاده از کوک ها به عنوان یک شکل تزیین بوسیله کوک زدن برای آراستن پارچه ها و دیگر چیزها بوسیله طرح ها معین شود. کوک ها در رشته هایی از نخ ها بر روی نخ بوسیله یک سوزن زده می شوند.

گلدوزی یک صنایع دستی بالا بردن جلوه پارچه بوسیله اضافه کردن موتیف ها، طرح های خلاصه و الگو ها است. طرح های گلدوزی و تکنیک های گلدوزی می تواند مطابق با پارچه خام پایه متفاوت باشد و اینکه آیا طرح در بالا یا میان پارچه اصلی کوک دوزی شود. گلدوزی پارسی یک راه درازی را پیموده است و در طی زمان تکامل یافته است. گرچه گلدوزی پارسی با اقلیم جدید سازگار شده است و هم چنین توانسته است پیچیده و ظریف باقی بماند. با این که گرایشهای مد در این زمان تغییر یافته است هر تکنیک گلدوزی خاص و منحصر به فرد است.

گلدوزی پارسی بر روی چیزهای مختلف مثل کارت، قاب عکس و اکسسوری ها و ساری ها انجام شده است. آنها خیلی کم شناخته شده بودند چون که صنعتگران از مکان های روستایی بودند بنابراین NGO ها معمولا تلاش می کردند که برای آنها کار آفرینی کنند. صنعتگران مرد معمولا از صنعت گران زن در این رشته بیشتر بودند. ابریشم خاص سفید معمولا رنگ آمیزی می باشد تا رنگ اصلاح شود. ساری ها معمولا از سی هزار تا دو لاخ اگرچه اکثر مخاطبین از خروجی جاری صنعت مد راضی هستند. برخی توقع دارند که خلاقانه تر با کیفیت تر و مقرون به صرفه تر باشند و در گلدوزی جدید خروجی مدرنیته با یک چرخش سنتی به وجود آمده است . مخاطبین هدف عمدتا بزرگسالان هستند واکثر آنها از صنعت مد جاری راضی هستند.